Nepali HighwayThe best path through life is the highway

नरेन्द्र रौले

खै, दिनहरु कसरी बिते पत्तै भएन । जीवनका उकाली, ओह्रालीहरु पार गर्दै यहा सम्म पुगियो । रंगकर्ममा लाग्दा जति नै दुख, कष्ट भोगेपनि विस्तारै सामान्य लाग्दैछ । किनकि यो मैले रोजेको बाटो हो । फेरी आफूले रोजेको बाटोमा हिंड्नु जस्तो आनन्द अन्त कहा हुन्छ र ?

रंगकर्मिहरुका लागी पञ्चयातकालिन समय बडो कठिन थियो । ति दिनहरु सम्भिmदा अहिले पनि जीउमा काँडा फुल्छ । सधैं पुलिसको घेरामा नाटक देखाउनुपर्ने स्थिती थियो । नाटकहरुमा सेन्सर गरिन्थ्यो । उपत्यका बाहिर नाटक देखाउन जादा स्थानिय प्रशासनलाई खबर गर्नैपर्ने नियम थियो । तत्कालिन सरकार र प्रशासनका बिरुद्ध कुनै शब्द उच्चारण गर्न मिल्दैनथ्यो । यदि कतै त्यसको गुञ्जायस भेटिएमा तत्काल गिरफ्तार गरिन्थ्यो । एकपटक त्रिभुबन विश्वविद्यालयमा झण्डै हामीलाई मार्ने प्रयास भयो । त्रिभुबन विश्विद्यालयमा हामीले ‘मुर्दाबादमा उठेका हातहरु’ नाटक देखाएको तेस्रो दिन एक्काशि बन्द गराईयो । मण्डलेहरुले हामीलाई बेस्सरी कुटे । बोल्नै नपाउने, वाक स्वतन्त्रतामाथी अंकुश लगाइएको क्षण थियो त्यो । तैपनि आफ्नो कर्म छोडिएन ।

न्ााटकसँग मेरो गहिरो प्रेम त स्कुल पढ्दै खेरी बस्यो । धनकुटाको गोकुन्डेश्वर हाइस्कुल पढ्दा पहिलो पटक विजय मल्लको ‘भोली के हुन्छ ?’ भन्ने नाटक खेलेको सम्झना छ । त्यसबेला धनकुटाका टोलटोलमा कवि गोष्ठी, नाटक र संगितका कार्यक्रम भईरहन्थे । अग्रजहरुले मलाई नाँच्न, मादल बजाउन र अभिनय गर्न लैजानुहुन्थ्यो । नाटक संगै लेखनमा बिस्तारै मेरो अभिरुचि बढ्दै गयो । अहिले म जे छु, जस्तो छु त्यही बेलाको जगमा बनेको हुँ । स्नातक तहमा अध्ययन गर्दा  ’नव कलाकार सांस्कृतिक समुदाय’ खोलेर नियमित नाटक गर्न थाल्यौं । र धनकुटामा पहिलो पटक टिकट काटेर नाटक हेर्ने परम्पराको सुरुवात गर्ने पनि हामी नै हो । २५ पैसा, १ रुपैंया भन्दा बढी तिर्नुपर्दैनथ्यो । पहिलो पटक मैले लेखेको नाटक ‘तुवालोले ढाकेको बस्ति’ ०३२ सालमा प्रदर्शन गरियो । २ दिनको बाटो हिंड्दै बिराटनगर आएर पनि देखायौं । बिस्तारै विरगञ्ज हुदै काठमाडौं पनि लम्कियौं । एकेडिमीमा एक महिना सम्म यो नाटक चल्यो । यसपछि म सँग आएका साथीहरु गाउ फर्के । मैले भने यतै बसेर आफ्नो अध्ययन अघि बढाउने निधो गरें ।

यहिबाट मेरो जीवनले नया मोड लियो । अध्ययनसँगै लेखन, रंगकर्मले तिब्रता पायो । रेडियो नेपाल र गोरखापत्रलाई म कहिल्यै भुल्दिन । रेडियोमा मेरो नाटक र कविता बज्दा एकपटकमा यस्तै २५ रुपैया पाउथे । त्यस्तै गोरखापत्रमा कविता छापिदा पनि २०, २५ रुपैंया पारिश्रमिक मिल्थ्यो । यो पैसाले काठमाडौंमा एक हप्ता खानलाई पुग्थ्यो । विद्यार्थी जीवनमा यसैगरी संघर्ष गरियो । त्यसबेला नाटक नै मनोरञ्जनको साधन थियो । यो निकै लोकपि्रय पनि बनिसकेको थियो । टेलिभिजनको जमाना आईसकेको थिएन । ०३८ मा सर्वनाम नाट्य समुहको स्थापना भयो । यसको स्थापना पछि पहिलो पटक ‘इत्यादि प्रश्नहरु’ न्ााटक देखाइयो । म रंगकर्ममा यसरी लागें । विहे नगर्ने विचार गरें । बिहे गरेपछि मेरो रंगयात्रामा बाधा पुग्छ जस्तो लाग्यो । स्वयं केटीहरु मलाई प्रेम प्रस्ताब राख्थे । कतिले सिधै विहेको प्रस्ताब पनि राखे । एकपटक नाटक खेलिरहेकै बेला एक युवतिले २०, २५ पेजको चिठी दिईन् । पछि हेरें, त्यो प्रेम पत्र रहेछ । झस्किएँ । दुइ दिनपछि त्यो चिठी च्यातें । पत्र दिनेलाई सम्झाउदै भनें, ‘म तिमीलाई बहिनी बनाउछु ।’ सभागृहमा पनि एक युवतिले विहेको प्रस्ताब राख्दा मैले अस्विकार गरें । मलाई लाग्यो, म ठूलो साहित्यकार, नाटककार बन्छु । यद्यपि मैले भने जस्तो मान्छे पाएपछि साबित्रालाई जीवनसाथीका रुपमा स्वीकारें ।

मन भनेको बौलाहा घोडा जस्तै हो । लगाम लगाउन सकिएन भने यसले क्षतबिक्षत पारिदिन्छ । चेतनाले मनलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ । जीवनमा केही गर्न चाहनेले यस्ता सानासाना कुरा त्याग्नुपर्छ । क्षणिक यौन बासनामा लिप्त हुने हो भने जीवनमा केही गर्न सकिदैन । भगवानले हरेक घडी परिक्षा लिइरहन्छ । हामीले त्यो परिक्षा पास गर्नुपर्छ । यतिबेला सिर्जना र नाटक कर्ममै ब्यस्त छु । पद्यमकन्या क्याम्पसमा नेपाली साहित्य र रंगमञ्च विषय अध्यापन गराउछु । जहा छु, जस्तो छु एकदम सन्तुष्ट छु । आखिर मैले रोजेको बाटोमा छु । यो बाटोमा लम्किन पाउदा साह्रै आनन्द मिलिरहेको छ ।